GİRİŞ

GİRİŞ

KONU VE PLANI

I. KONUNUN ELE ALINIŞ ŞEKLİ
Birçok eser kaleme alınmış bir konuda kitap ya-zan kimse, çalışmasında bir yenilik getirmediği takdir-de araştırmasının bir değeri olmayacağı açıktır. Bu se-beple burada araştırmamızda ortaya koymaya çalıştığı-mız yenilikleri belirtmemiz gerekmektedir. Bunları şöyle sıralamamız mümkündür:

1. İmam Ebû Hanife (r.a.)’in güvenilirliği ile ilgili hükümlerin araştırılması,
2. İmam Ebû Hanife (r.a.) aleyhinde kullanılan nitelemelerin tesbiti ve onun bunları hak edip etmediği-nin tetkiki,
3. Ebû Hanife (r.a.) hakkında tasavvuru mümkün olmayan övgüler ihtiva eden haberlerin araştırılması,
4. Ebû Hanife (r.a.)’in cerh edilmesi ile ilgili hü-kümlerin bir araya getirilmesi ve bunların isnadlarının taassuptan uzak, objektif ölçüler çerçevesinde incelen-mesi,
5. Ebû Hanife (r.a.)’in hocalarının, tabiîn ve tebe-i tabiîn ile daha sonra gelen cerh-ta’dil imamlarının ravi değerlendirmeleri arasındaki farkın araştırılması,
6. Ebû Hanife (r.a.) hakkında cerh-ta’dil kitapla-rında yer alan cerh lafızları ile bunların kimler tarafın-dan kullanıldığının tespit edilmesi, geçerlilikleri ve bunların Ebû Hanife (r.a.)’in adaletine etkisinin ince-lenmesi,
7. Ebû Hanife (r.a.)’in rivayetlerini isnad ve me-tin açısından yeniden inceleyerek rivayetleri arasında münker olanların bulunup bulunmadığının ve cerh-ta’dil imamlarının bu konudaki görüşlerinin delilleriyle ortaya konulması,
8. Ebû Hanife (r.a.)’in zayıf ve mürsel hadisi delil olarak kullanması hususunun yeniden incelenmesi,
9. Kıyas ile hadisin tearuzu durumunda Ebû Ha-nife (r.a.)’in yaklaşımının örnekleriyle incelenmesi.

II. ARAŞTIRMANIN PLANI
Araştırmaya başlamadan önce incelenen temel konuları, araştırmanın planını ve takip edilecek metodu zikretmek yerinde olacaktır. Bu araştırma mukaddime, giriş, birbirini takip eden iki bölüm ve sonuçtan mey-dana gelmektedir.
Mukaddimede araştırma konusunun önemi ve ko-nunun seçilmesinin sebeplerini zikrettim. Girişte çok tanınan bir âlim olması sebebiyle Ebû Hanife (r.a.)’in hayatını ana hatlarıyla ele aldım. Onun hayatıyla ilgili hacimli eserler telif edilmekle birlikte ben, onu günü-müz biyoğrafilerine uygun bir metotla ve yeni bir yaklaşımla inceledim. Öncelikle siyasi, sosyal, ekonomik, fikrî ve ilmî açılardan yaşadığı asrı ve çevresini, bun-lardan etkilenmesi ve kendisinin yaşadığı döneme etki-sini ele aldım. İkinci olarak, Ebû Hanife (r.a.)’in doğu-mundan ölümüne hayatını ortaya koydum. Burada ismi, nesebi, soyu, doğumu ve büyümesi, tabiîn olup olmadı-ğı, fiziki ve ahlaki yapısı, ölümü, onun hakkında yazı-lan mersiyeler ile fazileti hakkında zikredilen hadislerin durumunu ele aldım. Üçüncü olarak, ilmî hayatını orta-ya koydum. Burada erken yaşta ilme başlaması, ilim yolunda yaptığı seyahatleri, hocaları, önemli öğrencile-ri, kurduğu fıkhî okulu, ilmî tartışmaları, mecmua ve eser şeklindeki kitaplarını konu edindim.

Araştırmada temel kaynakları esas aldım. Yeni yapılan araştırmaları ise kaynak olarak değil, yanlışlık-larını tesbit amacıyla inceledim. Zira yukarıda da işaret ettiğim gibi konuyla ilgili eserlerin çoğu İmam Ebû Hanife (r.a.)’i bütün yönleriyle ele almamış, cerh ve ta’dili hakkındaki bilgileri dikkatli bir şekilde araştır-mamıştır.
Birinci bölümde Ebû Hanife (r.a.)’in hadis riva-yeti araştırılmış; konu üç kısımda incelenmiştir. Birinci kısımda Ebû Hanife (r.a.)’in hadis öğrenmesi, hocaları, kendisinden hadis rivayet eden talebeleri ve ondan gü-venilir ravilerin hadis nakletmesi başlıkları yer almak-tadır. Konuyu araştırırken farklı görüşleri toplayıp ara-larından tercihte bulundum. İkinci kısımda Ebû Hanife (r.a.) cerh-ta’dil açısından araştırılmıştır. Burada Ebû
Hanife (r.a.)’in güvenilir olduğunu belirten âlimler, onu cerh edenler, hakkında kullanılan cerh lafızları, bunla-rın mezhep taassubu sebebiyle veya çağdaşları tarafın-dan kullanılması, Ebû Hanife (r.a.) hakkında ortaya atılan diğer iddialar ve tenkidi, Ebû Hanife (r.a.)’in güvenilirliğinin ortaya konması başlıkları bulunmakta-dır.

Bütün bunları objektif bir şekilde inceledim. Hadis-le ilgili eserlerinin araştırıldığı üçüncü kısımda ise Ebû Hanife (r.a.)’in müsnedleri incelenmiştir. Burada müs-nedlerinin sayısı, müsnedleri bir araya getirenler ve müsnedlerin güvenilirliğini tespit amacıyla ravileri hakkında bilgi verdim. Müsnedlerin ilmî değerini orta-ya koymaya çalıştım. İlmî ölçülerle müsnedlerde bulu-nan hadisleri inceledim. Zayıf olanlarını, zayıflık dere-celerini ve sayılarını tespit ettim. Müsnedler hakkında âlimlerin leh ve aleyhteki görüşlerine yer verdim. Daha sonra âlimlerin müsnedlerle ilgili şerh, tenkit, hüküm çıkarma şeklindeki ve ravileri hakkındaki çalışmalarını zikrettim. İkinci bölümde re’y ve hadisi kullanması açısın-dan Ebû Hanife (r.a.)’in fakihliği araştırılmış; konu giriş ve iki kısımda incelenmiştir. Girişte mütekad-dimûn ve müteahhirûn âlimlerine göre re’y kavramı, Ebû Hanife (r.a.)’in mezhebini kurarken usul ve furu’da hadise dayanması ve ona göre re’y kavramının anlamı konularına yer verilmiştir.

Birinci kısımda zayıf hadisin tarifi, sıhhat açısından hadisi üç kısma (sahih-hasen-zayıf) ayıranlara göre zayıf hadis çeşitleri ve hükümleri,sıhhat açısından hadisi iki kısma (sahih-zayıf) ayıranla-ra göre zayıf hadis çeşitleri ve hükümleri, Ebû Hanife (r.a.)’in hadisin illetleri hakkındaki yaklaşımı, zayıf hadisle amel etmesi ve zayıf hadisi re’ye tercih etmesi konuları incelenmiştir. İkinci kısımda mürsel hadis ele alınmış, irsalin tarifi, mürsel hadis mefhumu, mürsel hadis çeşitleri ve hükümleri, Ebû Hanife (r.a.)’in mürsel hadisle amel etmesi ve onu re’ye tercihi incelenmiştir. Bu kısmı mürsel hadisle amel konusunu kısa ele alma-mın gerekçelerini zikrederek tamamladım.
Sonuç kısmında ise vardığım önemli sonuçları ve konuyla ilgili tavsiyelerimi ifade ettim. Araştırmada ilmî metodu takip ettim ve her araştırmacının başvur-duğu temel kaynakları esas aldım. Körü körüne mezhe-bine davet eden ve ihtilafları artıran bir kimse olmadı-ğım için mezhep tartışmalarına girmedim. Zira amacı-mız sadece doğruya ulaşmaktır.